Bu haber, anneliği adeta kaçılması gereken ve hayatın lezzetinin karşısında duran bir olgu gibi konumlandırması bakımından, Türkiye’nin yaşadığı nüfus düşüşü tartışmaları sonrasında doğal olarak şu soruyu da beraberinde getirdi: Bu yayın çizgisi, bir 5. kol faaliyeti olarak kültürel etki ajanlığı mı yapıyor? Çünkü aynı BBC, kendi ülkesinde anneliğin önemini, doğum oranlarındaki düşüşün ekonomik etkilerini ve çocuk sahibi olmayı teşvik eden devlet politikalarını haberleştiren yayınlarla gündeme gelmişti. Birleşik Krallık’ta nüfus artış hızındaki düşüşün ekonomik sonuçlarını işleyen, çocuk sahibi olmayı teşvik eden kamu desteklerini görünür kılan ve gelişmiş ülkelerde düşen doğum oranlarının nasıl aşılabileceğini tartışan yayınlar vardı. Türkiye’ye dönük haber dili ise bunun tam tersine, anneliği yük, yorgunluk ve vazgeçilmesi gereken bir hayat tercihi gibi çerçevelemekteydi.

Bu tarz 5. kol niteliği taşıyan yayınlar; çocuk sahibi olmamayı, kürtajı, annelikten pişmanlığı, dinden uzaklaşmayı, başörtüsünü çıkarmayı, LGBT’yi normal bir durum olarak sunan, kimlik siyasetini, göçü ve Türkiye’den kaçışı, yurt dışında yaşamayı teşvik eden haberleri aynı doğrultuda çerçeveleyen daha geniş bir yayın çizgisinin içine oturmaktadır. Bu haberlerin ortak özelliği, belirli meseleleri sürekli aynı çerçeveyle sunmaları ve toplumu belli bir istikamette etkilemeyi hedeflemeleridir.

Mesele Haber Değil Çerçeve

Aile, annelik ve kürtaj başlığında sürekli benzer örneklerle karşılaşıyoruz: “Anne olmaktan pişmanlık duyan kadınlar anlatıyor”, “Çocuk sahibi olmamaya karar veren kadınlar anlatıyor”, “Çocuk sahibi olmaktan pişman olan anne ve babalar”, “Türkiye’de kadınlar neden çocuk yapmak istemiyor?”, “Aramızda kalmasın | Ben de kürtaj oldum”, “5 ülkeden 5 kadın kürtaj deneyimlerini anlattı” … Bu başlıklar birlikte okunduğunda annelik ve aile kurumu, yalnızca toplumsal bir gerçeklik olarak değil; problemli, yıpratıcı ve uzak durulması gereken bir hayat biçimi olarak çerçevelenmektedir.

Başörtüsü ve muhafazakâr yaşam başlığında da tablo değişmiyor: “#10YearChallenge’a Türkiye’de başörtüsünü çıkaranlar da katıldı”, “Başörtülü kadının imaj mücadelesi” … Bütün bunlar, başörtüsünün bir inanç pratiği olmanın ötesinde, sürekli kopuş, temsil savaşı ve kimlik krizi başlığı hâline getirildiğini gösteriyor.

Gençlik ve göç başlıklarında ise çerçeve daha da açıktır: “Gençler neden Türkiye’den gitmek istiyor?”, “Türkiye’de gençler yurt dışına gitmek istiyor”, “Türkiye’de yaşamak artık gençler için zor”, “Gençler yurt dışında daha mutlu” ve buna benzer içerikler, Türkiye’yi çıkışsızlık alanı; Batı’yı ise umut, fırsat ve kurtuluş alanı gibi kodlayan daha geniş bir anlatının parçası olarak okunmaktadır.

Peki, Akademik Literatür Ne Söylüyor?

Bu artık habercilik sınırlarının dışında bir şeydir. Burada yalnızca bilgi aktarılmıyor; bir ruh hâli, bir yön hissi ve bir gelecek tasavvuru üretiliyor. Nitekim bu konuda yapılan çoğu akademik çalışma, Batı kültürel hegemonyasının yalnızca diziler, filmler, akademik üretim ve sosyal medya üzerinden değil, Batılı devletlerin doğrudan yayın organları üzerinden de yeniden üretildiğinin altını çiziyor.

Nihayetinde…

Açık konuşalım: Bu bir 5. kol faaliyetidir. Amaç açıktır: Toplumsal çözülmeyi artırmak. Değerleri aşındırmak. Milli birliği yıpratmak. Ve kutsal kabul edilen değerleri, saygınlığını zedeleyecek şekilde yeniden çerçevelemek.

Kriter Dergisi

https://kriterdergi.com/yazar/muhammed-ersin-toy/habercilik-mi-yoksa-5-kol-faaliyeti-olarak-kulturel-etki-ajanligi-mi