“Beş Şehir” Ahmet Hamdi Tanpınar’ın bir kitabının adı. Şair kitapta şehirleri anlatırken Ankara, İstanbul, Erzurum, Konya ve Bursa diye sıralamış. Ankara niçin başta? Diğer şehirler niçin Ankara’nın dipnotu pozisyonunda?

Ben olsam, Anadolu’yu üç şehirle, batıya açıldığı İstanbul, güneye açıldığı Adana ve doğuya açıldığı Erzurum üzerinden anlatırdım. Benim listemde İstanbul her zaman birinci sırada yer alacaktır.

Selçuklu şehirleri Erzurum ve Ankara’yı daha çok Konya'nın dipnotu, Osmanlı şehirleri Bursa’yı da İstanbul’un dipnotu olarak görebiliriz.

Ayrıca bu beş şehri sıralayacak olsam İslam ordularının fethediş sırasına göre yapardım. Sahabelerin Anadolu'ya ayak basışıyla başlardım anlatmaya, böylece Asr-ı Saadet’le de bağlantısını kurardım.

Şehirleri seçme ve sıralama, şüphesiz şairin dünya görüşünü, vatana bakışını ve kişiliğini yansıtıyor. Beş Şehir, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın bilinci: Şair, batıcı; ama direnen toplumu igva için İslam medeniyetinden de bahsediyor, ikiyüzlülük bile değil yaptığı, kiracısı olduğu eski ev sahipleriyle iyi kötü hatıralarını anlatır gibi anlatıyor İslam medeniyetini ve tarihi..   

Ahmet Hamdi Tanpınar’ın güzergâhını yeni ve özel bir okumayla takip etmedim. Bu kitaptan iğrendim hep, ilk okuduğumda da, sonraki okumalarımda da. Benim ilgilendiğim, şairin bugüne kadar fark edilmemiş rezilliği.

Kaderin bir cilvesi, bu beş şehri ben de gezdim, gördüm. “Beş Şehir”deki anlatımları yerinde irdelemek değildi bu.

Gezip gördüklerimle kitaplardan öğrendiklerimi bu yazıda bir araya getirip “Beş Şehir”i çözümleyeceğim ve Tanpınar’ın fendini yeneceğim.