Zbigniew Kazimierz Brzezinski (1928-), Batı’nın küresel hegamonyasının devamına çalışan önemli bir fikir adamı, Polonya asıllı Amerikalı ünlü stratejisttir. Geçmişte ABD Başkanlarına danışmanlık yaptı.

Brzezinski’nin geçtiğimiz Nisan ayında The American Interest dergisinde yayınlanan “Küresel kutuplaşmaya Doğru / Toward a Global Realignment” makalesi[1], ilgiyi hak eden önemli bir yayındır. Brzezinski, uluslararası düzenin her krizinde yaptığı açıklamalarla dünyanın gidişatına ilişkin önemli ipuçları sunmakta ve bu nedenle tüm dünyada ilgiyle izlenmektedir.

Brezinski’ye göre, Ortadoğu’daki şiddetli uyanış ve küresel düzendeki yeni kutuplaşmaya ilişkin olarak yaşanan 5 siyasi gelişme, dünyanın yeni bir kutuplaşma-dengelenme (realignment) durumunda olduğunu göstermektedir.

Sözkonusu makale, yeni masadaki ülkeleri ve küresel eğilimleri ortaya koyması bakımından önemli.

5 KÜRESEL GELİŞME

Brezinski, İslam milletinin uyanışına sık sık vurgu yapmakta, Batı’ya öfke dolu bu uyanışı küresel teröre indirgemekte ve İslam tehditi üzerinden dünya güçlerini yanına çekmeye çalışmaktadır.

Tespit ettiği beş küresel siyasi gelişmeye yakından bakılınca bu apaçık görülmektedir.

1.ABD’nin çöküşü ya da emperyal kapasiteyi yitirme: Brezinski’ye göre sözkonusu küresel gelişmelerden ilki, “halen neredeyse tüm alanlarda dünyanın lider gücü olan Amerika Birleşik Devletleri’nin bile tüm dünyayı kontrol edebilecek emperyal bir kapasiteden yoksun oluşudur”. Bu cümle, çöken ABD’nin son acı çığlığı olmalı.

Artık uluslararası düzenden bahsedemiyoruz; küresel kaos, saklanamayacak boyutta olduğundan Brezinski’yi ABD’nin çöküşünü itirafa zorluyor. ABD, dünya liderliği iddiasıyla girdiği 21. yüzyılın daha başında, çöküşünü ilan etmek zorunda kalıyor..

ABD’nin durumu kavramlaştırırken kullanılan ‘emperyal kapasite’ deyimi, çok dikkat çekici. Osmanlı devleti, dünya liderliğini temeddün kabiliyeti görürdü. Batı, kaba güce ve menfaate dayalı siyasetiyle medeniyet iddiasında bulunamıyor; hatta barbarlığını itiraf ediyor, emperyal kapasite edebiyatıyla.

Kısa ömürlü imparatorluklar çağındayız, saman alevi gibi parlayıp kayboluyorlar: İngiltere, 150 yıl sürdürmüştü, ABD çeyrek asır bile sürdüremedi, dünya liderliği iddiasını.. 

2. Avrupa’da bir ulus devlet olan Rusya imparatorluk olmaya çalışıyor: Brezinski’ye göre ikinci önemli küresel gelişme, Rusya’nın “emperyal bir devletten Avrupa tipi bir ulus-devlete dönüşüm sürecinde olması”dır. Rusya, bu “geçiş sürecini doğru yönetemediği için”, son dönemde “yakın çevresindeki bazı eski müttefiklerini” (Ukrayna, Beyaz Rusya, Gürcistan, Baltık Devletleri) “yabancılaştırmakta”dır.

ABD perspektifinde Rusya’nın ulus devlet olarak konumlanması, devletler oyununda bağımsız hareket etme yerine yardımcı oyuncu olarak ABD’yi desteklemeye yönlendirme belirtiyor.

3.Çin artık ABD’yi tehdit eden güç: Makalede, Asya’nın devi Çin’in, Rusya’dan sonra değerlendirilişi dikkat çekiyor. Üçüncü önemli küresel gelişme olarak Çin’in, istikrarlı bir şekilde “yükseliş”i ve ABD’ye “meydan okuyabilecek tek devlet konumuna doğru ilerleyişi” belirtiliyor. 

ABD ile “doğrudan bir zıtlaşmadan kaçınan” Çin, ayrıca “zayıf olduğu askeri alanda da atak yapmakta ve özellikle deniz gücünü arttırmaya çalışmakta” deniliyor.

Brezinski’ye göre Çin, artık “ABD’yi tehdit eden bir güç”tür.

4.Avrupa küresel aktör değil: Brezinski’ye göre dördüncü önemli küresel gelişme, Avrupa’nın artık “geçmişteki gibi” bir “küresel oyuncu” olmasının mümkün olmadığı gerçeğidir.

Böylece Avrupa (özellikle de Avrupa Birliği), “ABD ile birlikte Ortadoğu ve Kafkasya’daki güvenlik sorunlarının çözümünde”  -özellikle diplomatik açıdan- önemli roller oynayabilir.

5.İslam alemi büyük risk: Brezinski’ye göre beşinci ve son küresel jeopolitik faktör ise, “geçmişte” Avrupalı “emperyalist devletlerin hatalı politikaları” nedeniyle “Batı dünyasına öfkeli” ve “dini açıdan katı biçimde yetişen” yeni bir Müslüman “halk kuşağı”nın Ortadoğu’da ortaya çıkmasıdır.

“Eşitsizlik duygusu ve dini fanatizmin harmanladığı” yeni ve “çok tehlikeli bir dünya görüşü”ne sahip olan bu yığınlar, kendi içlerinde de “İslam’ın farklı mezhep ve yorumları nedeniyle çekişme ve çatışmalar yaşamakta” ve “tüm dünyaya büyük güvenlik riskleri oluşturmakta”dırlar.

Brezinski, Batı’nın emperyalist politikalarını, tepki gösteren İslam alemine hak verdiği için değil, İslam aleminin “öfkesi”nin nedenini açıklamak için dile getiriyor. Bu arada emperyalizmin tüm faturasını Avrupa’ya çıkarırken, İslam, “çok tehlikeli bir dünya görüşü”, İslam alemini de “küresel terör örgütlerine dönüşecek” bir  “halk kuşağı” olarak kavramlaştırıyor.. 

Brzezinski’nin makalesinden anlaşılıyor ki yaklaşan Amerika, yaklaşan ABD – Çin savaşından korkuyor ve yenilip çökeceğini biliyor.. Düşman olarak gösterdiği İslam alemi karşısında Çin, Rusya ve Avrupa’yı yanına çekmeye çalışarak son çırpınışlarını gösteriyor.. 

Brezinski, belirlediği bu beş küresel gelişmeye göre dünya güçlerine beş politika öneriyor. Gelecek yazıda da bu beş politikayı anlatacağım..